اعتبار چک جدید و الزام ثبت در سامانه صیاد
چک صیاد نوعی چک هوشمند است که با سامانه یکپارچه «صیاد» پشتیبانی میشود و صدور یکپارچه دستهچک از ۲۸ شهریور ۱۳۹۶ توسط بانک مرکزی آغاز شد. مطابق تبصره ۱ ماده ۲۱ مکرر قانون چک (اصلاحی ۱۴۰۰)، برای چکهای صادره از دستهچکهای پس از پایان اسفند ۱۳۹۹، تسویه صرفاً در سامانههای بانکی و در وجه دارنده نهایی براساس استعلام صیاد انجام میشود و اگر مالکیت/مشخصات چک در صیاد ثبت نشده باشد، بانک مکلف است از پرداخت وجه خودداری کند.
نتیجه عملی این مقرره آن است که چکِ ثبتنشده، از مزایای ویژه قانون صدور چک خارج میشود و به عنوان سند عادی قابل استناد در دعوای مطالبه طلب محسوب خواهد شد؛ در عین حال، بانک قانوناً از صدور گواهی عدم پرداخت برای آن خودداری میکند و برگ چک صیادی ثبتنشده را چک بانکی معتبر تلقی نمینماید.
آیا میتوان صادرکننده را به ثبت در صیاد ملزم کرد؟
پاسخ منفی است. طبق نظریه مشورتی شماره ۷/۱۴۰۰/۱۴۷۸ مورخ ۱۴۰۱/۰۳/۲۵، ثبت در سامانه صیاد از شرایط صدور است؛ بنابراین چکی که هنگام صدور ثبت نشده، از شمول قانون صدور چک خارج میگردد. همچنین قید عبارت «صدور و پشتنویسی چک بدون درج در سامانه صیاد فاقد اعتبار است» در متن چک الزامی است و دارندهای که با وجود این قید چکِ ثبتنشده را قبول میکند، عملاً از مزایای قانونی محروم میشود و دعوای الزام به ثبت نیز مسموع نیست.
دارنده با حسن نیتِ چک صیادیِ ثبتنشده
از منظر تحلیلی دو دیدگاه عمده وجود دارد: گروهی چک ثبتنشده را «خارج از قلمرو چک» دانسته و بانک را از هرگونه پرداخت یا صدور گواهی عدم پرداخت منع میدانند؛ گروهی دیگر معتقدند عدم ثبت
صرفاً غیرقابلپرداخت بودن بانکی را در پی دارد و ماهیت «چک» را زایل نمیکند. در هر دو رویکرد، دارنده میتواند از مسیر اسناد عادی علیه صادرکننده طرح دعوا کند، اما از مزایای خاص ماده ۲۳ قانون صدور چک بهرهمند نخواهد شد.
اعلامیه عدم ثبت بانک مرکزی و راهکار عملی
در عمل، برای جبران خلأ گواهی عدم پرداخت، بانک مرکزی طی بخشنامه شماره ۱۱۷۵۳۳ مورخ ۱۴۰۱/۰۵/۱۱ امکان صدور «اعلامیه عدم ثبت برگه چک در سامانه صیاد» را پیشبینی کرده است. این اعلامیه فاقد کد رهگیری بوده و صرفاً مؤید عدم امکان اقدام بانکی به علت ثبتنشدن است؛ اما بهعنوان تحصیل دلیل در کنار سایر ادله (مثلاً اظهارنامه رسمی) برای دعوای مطالبه مؤثر است.
همزمان با مطالبه، از شعبه بانک اعلامیه عدم ثبت بگیرید و سپس برای حفظ حقوق، به صادرکننده اظهارنامه با مضمون «الزام به ثبت مشخصات برگ چک در صیاد» و «دعوت به تأدیه» ارسال کنید.
شیوههای استعلام و تأیید دریافت چک در صیاد
| روش | توضیح کوتاه |
|---|---|
| اینترنتبانک | ورود به بانک صادرکننده یا مقصد و بخش صیاد/چک |
| موبایلبانک | منوی چک صیاد، ثبت و تأیید دریافت |
| برنامکهای پرداخت | اپهای معتبر حوزه پرداخت با ماژول صیاد |
| سامانه پیامکی | ارسال کد صیادی به 4040701701 |
| خودپرداز و کیوسک | گزینه چک/صیاد → استعلام و تأیید |
| شعب بانکها | درخواست راهنمایی و دریافت اعلامیه عدم ثبت |
نمونه دادخواست مطالبه چک صیادی ثبتنشده
متن زیر یک الگوی حرفهای برای تقدیم به دادگاه حقوقی است. متغیرها را با اطلاعات پرونده خود جایگزین کنید:
خواسته: مطالبه وجه (.... فقره چک صیاد ثبتنشده در سامانه صیاد جمعاً به مبلغ ........ ریال با احتساب خسارت دادرسی و خسارت تأخیر) شرح خواسته: ریاست محترم دادگاه صلح/حقوقی شهرستان ........................ سلام علیکم با احترام؛ اینجانب .......................... وکیل پایه یک دادگستری به شماره پروانه ................. به وکالت از خواهان به استحضار میرساند: 1) به موجب سند ............ فقره چک ثبتنشده در سامانه صیاد با مشخصات (چک شماره ............ به مبلغ ............ ریال عهده بانک ............ به تاریخ ............) خوانده محترم به موکل بدهکار است. 2) با وجود مراجعات مکرر جهت ثبت و پرداخت وجه چک، خوانده از تأدیه دین امتناع نموده است. بنابراین، با تقدیم این دادخواست و مستنداً به مواد ۱۲۸۴، ۱۲۸۹ و ۱۳۰۱ قانون مدنی و مواد ۱۹۸ و ۵۱۹ قانون آیین دادرسی مدنی: ۱) صدور حکم به محکومیت خوانده به پرداخت اصل خواسته به میزان ............ ریال، ۲) بههمراه خسارت دادرسی و خسارت تأخیر تأدیه از تاریخ مندرج بر روی چک تا یومالادا، ۳) و احتساب کلیه هزینههای قانونی، از محضر دادگاه مورد استدعاست. با تقدیم احترام وکیل خواهان: .......................... تاریخ: ............
نکات تکمیلی کاربردی
- پیوستها: تصویر چک، اعلامیه عدم ثبت، رسید ارسال اظهارنامه، هرگونه مکاتبه/اعتراف به دین.
- خواسته را به تفکیک هر فقره چک در پیوست فنی لیست کنید (شماره، تاریخ، مبلغ، بانک).
- در دادخواست، به «ثبتنشدن در صیاد» تصریح کنید تا مبنای خروج از شمول مزایای ویژه و اتکای شما به اسناد عادی روشن شود.
- پیش از هر معامله، با یکی از شیوههای استعلام فوق، ثبت و مالکیت چک را کنترل و تأیید دریافت را همانزمان انجام دهید.
پرسشهای متداول
اگر صادرکننده بعداً حاضر به ثبت شد، تکلیف چیست؟
ثبت بعدی میتواند راه را برای تسویه بانکی باز کند، اما مسئولیتهای ناشی از تأخیر و هزینههای ایجادشده قابل مطالبه خواهد بود.
آیا میتوان مستقیم علیه بانک طرح دعوا کرد؟
در فرض عدم ثبت در صیاد، تکلیف بانک خودداری از پرداخت است؛ بنابراین مسیر اصلی مطالبه، علیه صادرکننده/مسئول پرداخت خواهد بود.
«اعلامیه عدم ثبت» جای «گواهی عدم پرداخت» را میگیرد؟
خیر؛ این اعلامیه صرفاً دلیل اثباتی است و کد رهگیری ندارد، اما با سایر ادله به استحکام دعوا کمک میکند.
برای مشاوره اختصاصی یا ویرایش دادخواست متناسب با پرونده شما، با ما در تماس باشید.
2 پاسخ
چکی برای 15/06/1405 دروجه خود بابت طلب دریافت کردم متاسفانه صادر کننده حاضر به ثبت آن در صیاد نمیباشد آیا قبل از سر رسید چک میتوان دادخواست کیفری داد
سلام – شکایت کیفری نکنید چون رد خواهد شد درخواست مطالبه چک ثبت نشده رو تقدیم کنید