بانک مرکزی دستورالعمل جدید مبارزه با پولشویی را ابلاغ کرد: تعیین سطح فعالیت مشتریان بانکی الزامی شد.
بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران، دستورالعمل اجرایی “تعیین سطح فعالیت مورد انتظار مشتریان مؤسسات اعتباری” را به شبکه بانکی ابلاغ کرد. این دستورالعمل که توسط مرکز اطلاعات مالی وزارت امور اقتصادی و دارایی با همکاری بانک مرکزی تدوین شده، با هدف پایش مستمر مشتریان و ارزیابی ریسک پولشویی، بانکها و مؤسسات اعتباری را ملزم به تعیین سطح گردش مالی سالانه مشتریان میکند.
بر اساس این بخشنامه که طی نامه شماره ۱۶۱۷۶۸/۰۴ مورخ ۶/۷/۱۴۰۴ به مدیران عامل بانکهای دولتی، غیردولتی، پست بانک، مؤسسات اعتباری غیربانکی و بانک مشترک ایران-ونزوئلا ارسال شده، مؤسسات اعتباری باید سطح فعالیت مورد انتظار مشتریان را بر اساس اطلاعات اقتصادی مانند درآمد شغلی، فروش، هزینهها و منابع درآمدی غیرشغلی (مانند سود سپردهها و اجاره املاک) تعیین کنند. این سطح، حداکثر مجموع گردش بدهکار و بستانکار حسابهای سپرده بانکی مشتری در یک سال شمسی است.
حجت اسماعیلزاده، رئیس مرکز تنظیمگری اداره نظارت بر مبارزه با پولشویی بانکی، در این بخشنامه تأکید کرده که اجرای دقیق این دستورالعمل ضروری است و بانکها باید آن را به تمام واحدها ابلاغ کرده و بر حسن اجرای آن نظارت کنند. این اقدام بر پایه ماده ۶۷ آییننامه اجرایی ماده ۱۴ الحاقی قانون مبارزه با پولشویی (مصوب هیئت وزیران در ۲۱/۷/۱۳۹۸) صورت گرفته است.
محدودیتهای جدید برای مشتریان
دستورالعمل سطوح مجاز فعالیت را برای انواع مشتریان مشخص کرده است:
- شخص حقیقی مزدبگیر: حداکثر ۲۰۰ میلیارد ریال.
- شخص حقیقی فاقد شغل: حداکثر ۵۰ میلیارد ریال.
- شخص حقوقی غیرفعال: حداکثر ۵ میلیارد ریال.
برای مشتریان حقوقی فعال و صاحبان کسبوکار، سطح فعالیت بر اساس اسناد معتبر مانند اظهارنامه مالیاتی یا صورتهای مالی تعیین میشود. اگر مشتری از ارائه اطلاعات اقتصادی خودداری کند، سطح فعالیت به طور پیشفرض محدود خواهد شد (۵۰ میلیارد ریال برای حقیقی و ۱۰۰ میلیارد ریال برای حقوقی).
در صورت “مغایرت رفتار مالی” (یعنی عبور گردش حساب از سطح مورد انتظار قبل از پایان سال)، بانکها موظفاند مشتری را ظرف یک هفته دعوت کنند تا توضیح دهد. عدم مراجعه منجر به غیرفعالسازی ابزارهای پرداخت غیرحضوری (مانند اینترنت بانک و همراه بانک) و کاهش سقف برداشت کارت به ۱۰۰ میلیون ریال روزانه میشود. اگر گردش حساب ۱۰ برابر سطح مجاز شود، گزارش فوری به مرکز اطلاعات مالی ارسال خواهد شد.
بهروزرسانی سطح فعالیت و فرم ویژه
بانکها باید سطح فعالیت را در موارد تغییر وضعیت شغلی مشتری یا اعتراض وی بهروزرسانی کنند، اما این کار برای مبالغ بالای ۱۰۰ میلیارد ریال تنها توسط واحد مبارزه با پولشویی انجام میشود. همچنین، پس از ایجاد زیرساخت در سامانه نهاب بانک مرکزی، سطوح تعیینشده باید توسط این بانک تأیید شود.
دستورالعمل شامل فرم “مغایرت رفتار مالی” است که مشتریان باید آن را تکمیل کنند و توضیح دهند چرا گردش حسابشان از حد مجاز فراتر رفته (مانند گسترش فعالیت شغلی، درآمدهای غیرمستمر یا معاملات املاک و خودرو). بانکها موظفاند مستندات را بررسی و در صورت عدم پذیرش، گزارش به مرکز ارسال کنند.
تأثیر بر شبکه بانکی
این دستورالعمل با دستورالعمل شفافسازی تراکنشهای بانکی (مصوب شورای پول و اعتبار در ۲۹/۱۱/۱۳۹۸) همخوانی دارد و تراکنشهای خاص (مانند واریز سود سپرده یا تسهیلات) از محاسبات مغایرت خارج میشوند. بانک مرکزی ظرف سه ماه سند راهنمایی برای اجرا تدوین خواهد کرد و آن را سالانه بهروزرسانی میکند.
کارشناسان معتقدند این مقررات جدید، گام مهمی در تقویت نظارت بر تراکنشهای بانکی و جلوگیری از پولشویی است، اما ممکن است برای مشتریان با فعالیتهای اقتصادی گسترده، چالشهایی ایجاد کند. بانک مرکزی از مشتریان خواسته تا اطلاعات اقتصادی خود را بهروز نگه دارند تا از محدودیتهای احتمالی جلوگیری شود.